Het Kasteel van Elmina


Auteur: Marcel van Engelen
Uitgeverij: De Bezige Bij
ISBN: 9789023477044
300 pagina's
verkijgbaar als paperback en e-book
Verschenen: mei 2013

In mei 2013 verscheen een nieuw boek over Ghana door journalist Marcel van Engelen. Het Ghana Verkeersbureau las dit ontbrekende geschiedenisboek over de Nederlandse slavenhandel in Afrika:

Marcel van Engelen wilde naar eigen zeggen het boek schrijven 'dat ik zelf had willen aantreffen in de boekhandel en er tot mij verrassing nog niet was'. Dat schept dus een band. Wij kozen voor het nu met uitstapjes naar het verleden. Marcel koos voor het verleden met uitstapjes naar het nu. En hij koos een specifieker onderwerp. Na onze 'reisgids die leest als een roman' is er nu dus ook een 'geschiedenisboek dat leest als een roman'. Marcel neemt de lezer uitgebreid mee terug in de tijd van de Nederlandse slavenhandel in Afrika. Naar Ghana en Elmina dus.

Het boek roept veel herkenning op. Ook wij botsten bij het schrijven van ons 'Ervaar Ghana' op onverwacht scherpe emoties toen het onderwerp slavenhandel aan de orde was. Let wel: emoties in Nederland. In Ghana was dat heel anders. De relatieve desinteresse (of nuchterheid?) daar verwarde en maakte nieuwsgierig. Zo ook bij Marcel. Hij beet zich er in vast: 'Wat heeft zich daar toen afgespeeld?'

In 10 hoofdstukken en 300 pagina's beschrijft Marcel zijn zoektocht naar het antwoord. Hij begint met de eerste Nederlandse contacten met 'Moorenlandt' (omstreeks 1600) en eindigt met de geopolitieke uitruil van 1872. Nederland verkocht uiteindelijk Elmina (en New York) aan de Britten. Marcel citeert 'ooggetuyghen' uit archieven, reist af naar hedendaags Elmina, Cape Coast, Paga/Pikworo en Gwollu (bestemmingen uit 'Ervaar Ghana'), bezoekt deskundigen en spreekt met afstammelingen van de handelaren en van 'handelswaar' van destijds. Hij neemt ons mee naar toen, maar schrijft vanuit het nu. Dat leest prettig. Het 'Kasteel van Elmina' verdient ons inziens dan ook een spoedige vertaling in het Engels: voor Ghanezen en rootstoeristen.

Het Afrikaanse perspecief
Marcel zoekt ondermeer het Afrikaanse perspectief. Hoe keken Afrikanen vroeger tegen de slavenhandel aan? Dat perspectief wil hij tegen het Europese perspectief zetten. Ga er maar aan staan: schriftelijke bronnen uit een eigen cultuur tegen 'oral history' uit een Afrikaanse cultuur. Ook deze worsteling beschrijft hij en dat maakt goed duidelijk hoe 'cultuurgestuurd' geschiedschrijving kan zijn. En hoe dat uitpakt in het heden.

Marcel probeert de Ghanese relatieve desinteresse te duiden. Deels is het schaamte, deels het ontbreken van de luxe om met het verleden bezig te zijn. Deels is het ook een logisch gevolg van de slavenhandel. De uitwassen en latere discriminatie vonden vooral buiten Ghana plaats, namelijk naar en op de plantages van Brazili‘, de Cariben en het zuiden van de Verenigde Staten.

Uiteindelijk komt Marcel tot een beter begrip van culturele verschillen en overeenkomsten. Ook wij in Europa hadden 'lijfeigenen'. Ook wij hadden onderlinge 'stammenoorlogen'. Winnaars pikten het land in van de verliezers, maar in Afrika kun je grond niet in eigendom hebben. Land is immers van de goden en vooroudergeesten. Dus leverden de verliezers van oorlogen daar noodgedwongen mensen uit aan de winnaar.

Hoe een cultureel oerfenomeen uiteindelijk uitgroeide tot de gedwongen migratie van miljoenen Afrikanen is uiteraard een veel langer verhaal. De kracht van 'Het Kasteel van Elmina' is dat Marcel dit verhaal tastbaar en toegankelijk maakt, het verhaal in al zijn verwarrende veelzijdigheid.

Het Ghana Verkeersbureau geeft deze week een exemplaar cadeau.


Volg ons op twitter (Ervaar_Afrika) en blijf op de hoogte!


Klik hier voor alle nieuwsberichten.


VROLIJK, VEILIG EN VEELZIJDIG AFRIKA



HomeEnglishOver onsReisgidsFilmBoetelsBestellen
KaartGhanaForumFotosDownloadsFeedbackTips
NieuwsAgenda